Listy do żony (1923-1927) (fragment) – Stanisław Ignacy Witkiewicz

Informacje od wydawcy: Korespondencja Witkacego z żoną, Jadwigą z Unrugów, obejmuje 1258 listów, kartek, widokówek i telegramów, pisanych od 21 marca 1923 r. do 15 sierpnia 1939 r. (z przerwami, kiedy przebywał on w Warszawie, gdzie mieszkała żona).


I Listy stanowią one świadectwo skomplikowanych więzi uczuciowych łączących tych dwoje ludzi, których małżeństwo przeżywało trudne okresy, ale przetrwało próbę czasu. To jednocześnie bezcenne źródło wiedzy o życiu i twórczości Witkacego, a zarazem autentyczny dokument psychologiczny, ukazujący niezwykłą osobowość człowieka i artysty.

http://skocz.pl/witkacy-listy

FRAGMENT

[Zakopane] 21 III 1923

Kochana Nineczko:;

Po pociągu przyszedłem do domu i ogoliłem się. Żałuję, że nie zrobiłem tego wcześniej, ponieważ musiałaś mieć fatalne wrażenie od mojej postaci zewnętrznej. Po czym piłem do nocy w całym towarzystwie. Bawiliśmy się cudownie, rozmowy były b. istotne. Pani L. ledwo się ze mną pożegnała . Nie wiem, o co ma do mnie pretensje. Dziś zacząłem Nowe Życie na stałe. Proszę Cię, nie uważaj mnie za pijaka, ponieważ faktycznie nim nie jestem. Bez C 2 H 5 OH nie wypowiedziałbym się w pewnych kwestiach, co było konieczne ze względu na uniknięcie dalszych nieporozumień. O ile to wszystko zniechęciło Cię do mnie definitywnie, proszę Cię, abyś zerwała ze mną bez żadnej litości, której nie potrzebuję. Więcej o tym pisać nie będę (ani mówić). Wiedz na pewno, że jestem do Ciebie piekielnie przywiązany, i że zerwanie z Twojej strony byłoby dla mnie katastrofą. Jednak myśl tylko o sobie. Sądzę, że znasz mnie dość dobrze, ale na razie, zdaje się, zanadto ze złej strony. Z tym koniec zupełny. Chciałbym, żebyś wierzyła mi bezwzględnie i abyś zrozumiała mnie nie tylko w czysto życiowych wymiarach i nie w chwilowych przecięciach, a w całości. Bez tego możesz Twoim postępowaniem zabić we mnie na zawsze to, co jest w stosunku do Ciebie najistotniejsze i czego nie mam dla wszystkich. Dziś spałem do 5 tej. Teraz robię korektę, a jutro zaczynam malować. Piszę w dyskrecji (nikomu nie mów!): Bobi wyzwał Gilewskiego i Gucia na pojedynek i mam wrażenie, że się nie da to odwrócić.

Napisz niedługo (tzn. długo i prędko) wyraźnym pismem. Wczoraj idąc do domu miałem w głowie ogromny list istotny do Ciebie, ale byłem zanadto zmęczony i nie napisałem. Dziś rozwiało się wszystko, ale au fond trwa to samo. O ile nie zerwiesz ze mną, nie staraj [się] [wy]zywać we mnie diabła do walki z Tobą, gdyż może (?) będziesz tego żałować.

Całuję Cię b. serdecznie

Twój Witkacy

Mama przesyła ukłony. Oświadcz ode mnie moje uszanowanie Twemu O[jcu] .

O ile odpiszesz, to t y l k o rekomendowanie.

[Zakopane] 23 III 1923

Kochana Nineczko:

Dziękuję Ci b. za kartki z Krakowa. Wczoraj pisałem do Warszawy. Dziś zaczynam dużą kompozycję i portret p. Łęskiej. Zacząłem r z e c z y w i ś c i e NOWE ŻYCIE. Oczywiście było to b. ciężkie bez Ciebie, bo od wyjazdu nie było Ciebie koło mnie w znaczeniu widmowym, a nie wyjazdowym, a nawet miałem lekki stan zagmatwania. Muszę Ci oświadczyć oficjalnie, że Cię b. kocham i pewne rzeczy sprawiają mi wielką przykrość. Nie tylko dlatego, że Ty postępujesz tak (jest to coś obcego na tle Ciebie, takiej jaką sobie wyobrażam i jaką p r z e w a ż n i e jesteś). Ale czasem otwiera się nagle jakaś mała szparka (Dont laugh please !) i zdaje mi się, że widzę coś zupełnie innego. Wtedy (tzw. „mimowolna zakrętka” daleko niebezpieczniejsza od świadomych, bo prawie nigdy się nie łamie) muszę się od Ciebie oddalić, przestajesz mi się podobać, wszystko staje się zupełnym bezsensem, dé placement du centre des coordin é es itd. Ponieważ jednak jestem do Ciebie naprawdę b. przywiązany, to mija, nawet pod wpływem dość nieskomplikowanych zjawisk (jakieś dotknięcie ręki, uśmiech, dwa słowa na kartce itp.). Kondensując to wszystko, mówię jeszcze raz: mimowolne krzywdy nie istnieją dla mnie. Ale jeśli widzę świadomą chęć zrobienia przykrości, staję dęba od razu. Zupełna swoboda i brak obrzydliwego poczucia własności drugiego człowieka musi się opierać na wierze. A jeśli tę wiarę stara się komuś odebrać świadomie, wywołując w nim diabła, to zasada swobody staje się zwykłym cynizmem i wyklucza wszelkie istotne przywiązanie. A bez tego nasz fantastyczny stosunek staje się już nie czymś pięknym i wyjątkowym, tylko „pure nonsense’em” o charakterze demonicznym, co implikuje u mnie powstanie na nowo całej perwersji i chęci zniszczenia. Ale wtedy wolę nie być z Tobą, do której jestem au fond bardziej przywiązany, niż Tobie, a nawet mnie się zdaje. I have spoken i chciałbym, aby to było ostatni raz. Przez te dwa dni miałem uczucie, że świat jest bezbarwną fotografią. Teraz kolory zabłysły na nowo. Ale pamiętaj, że wszystko jest ograniczone i jak mi się kiedy wszystko raz dobrze przekręci, to ani Ty, ani sam diabeł nie odkręcicie mnie na powrót.

Całuję Cię z wielkim przywiązaniem, a nawet pod wpływem listu Twego zaczęłaś mi się na nowo trochę podobać.

T w ó j Witkacy

[Zakopane] 25 III 1923

Kochana Nineczko:

Dotąd jeszcze nie przestałem palić, ale nie piję i nie będę. Afera Gucia skończyła się „polubownie”. Ale muszę zaznaczyć (w dyskrecji z u p e ł n e j), że mam na tle tego takie obrzydzenie do honoru i spraw jego, że uznaję zupełnie projekt Karola Stryj[eńskiego], żeby honor został przez Sejm zniesiony . Maluję duży obraz i portret p. Ł[ęskiej] (śmieszna kurka). Poza tym muszę Ci napisać parę rzeczy, o których mówiliśmy, ale nie wiem, czy au fond. Kiedy byłaś tu, mało myślałem o realnej stronie „naszego” życia. Teraz przychodzą mi myśli dość stosunkowo czarne i muszę je wypowiedzieć. Ale proszę Cię, nie myśl, że to są jakieś odpadki stanu zagmatwania. W ogóle zawsze przyjmij wszystko, co mówię i piszę, takim jakim jest i nie doszukuj się we mnie podwójnego dna i ukrytych szufladek.

1. Hotel mój daje b. mało i czasami jest zupełny brak gotówki. Zawsze (o ile hotel będzie trwać, co nie jest zupełnie pewne) jest żarcie i mieszkanie.

2. Oświadczam z góry, że nie potrafię wyrzec się mojej istotnej pracy dla podniesienia standardu życia. Mogę robić, co będę w stanie, obok istotnej linii, ale jeśli moje obrazy i sztuki nie będą miały powodzenia, nie będę wystawiać nieistotnych rzeczy dla reklamy i mogę tylko ograniczyć się do portretów, w co nie mogę wpakować całego siebie i dojść w tym do doskonałości.

3. Liczę b. na Wścieklicę, który ma być grany w połowie kwietnia. Posyłam Ci list dyr. Szpakiewicza z Torunia.

4. Mogę wywiesić szyld na ulicy – poza tym nic. Może będę mógł drukować artykuły, ale cała prasa mnie dotąd bojkotuje. Książka o teatrze (potworne komplikacje z Żeleńskim, które Ci ew[entualnie] ustnie wyjaśnię) narobi mi szaloną ilość zaciętych wrogów. Na przyjaciół zdobytych tym nie mogę liczyć wobec niesłychanej głupoty większości „teatrału”.

5. Stan niezadowolenia ze mnie w tych ciężkich warunkach może być dla mnie ciężarem nie do zniesienia. Think about Sir Patrick, reflect – Blenkinsoap – through off the Mask Walpole. – Piszę to, nie aby Ciebie do mnie zniechęcić, tylko żebyś jasno widziała cała grozę sytuacji. A w pewnych rzeczach muszę być firm as a rock i w t y m j e s t c a ł a m o j a w a r t o ś ć. Puść 300 kaw[ałków] od p. L. na siebie.

Całuję Cię BARDZO, moja biedna Nineczko i życzę Ci szczęścia ze mną z całego serca. Twój Staś

Kochana Nineczko:

Dotąd nie mam od Ciebie wiadomości z Warszawy i z tego powodu nie mogę pisać. Mam wrażenie zupełnie pustej przestrzeni w kierunku północnym. P. Ł[ęską] skończyłem = T. B. = 400 kaw[ałków]. Elsie Malinowska przysłała ? 5 jako wedding present . Posyłam dokumenty w załączniku A i B. Na orgii sek[sualnej] u Zana* wypiłem parę kieliszków . Teraz znowu nic.

Dziś o 12 tej przestaję palić. Jestem niespokojny o Twoje zdrowie.

Pamiętaj, że mogą być piekielne intrygi przeciw mnie. Chciałbym, abyś nie pozwalała na wtłaczanie obcych elementów między nas. Accept please some kisses from yours very truly.

Witkacy

[Zakopane] 29 III 1923

Kochana Nineczko:

Dziękuję Ci za list. Byłem niespokojny z powodu Twego długiego milczenia.

1. Niestety nie mogę pisać J[aśnie] W[wielmożna], ponieważ od wielu lat do nikogo tak nie piszę. Okropnie nie lubię tej formy – jest to dziedziczne, bo mój Ojciec też tak pisał. Mogę pisać „pani”.

2. Zagmatwania nie ma zupełnie i z a s a d n i c z o jestem dla Ciebie usposobiony jak najlepiej, chociaż wolałbym, abyś i s t o t n i e j odpowiedziała na pewne kwestie w moim 2 gim liście.

3. Bądź łaskawa zrobić to, co miałaś zamiar, tj. uważać się za moją narzeczoną i dążyć do popełnienia tego potwornego (wprost) szaleństwa: wyjścia za mnie za mąż między 20 a 25 IV. Ja ze swojej strony zrobię wszystko, aby Ci życie urozmaicić. Dziś byłem od rana na Kalatówkach z Kuczem i różnymi mog[o]łami nartowymi. Szalone rzeczy robili. Ja waliłem się strasznie, robiąc serpentyny w ciasnym żlebie. Ale za to opaliłem się. Maluję dalej duży obraz. Muszę narysować pojutrze parę aktorów Brackich. On grał Tumora i główną rolę w Kurce, a teraz ma grać Wścieklicę. Ona była Morysiem w Tumorze. Kończę korektę książki o teatrze. Bardzo dobrze, że będzie gotowa w okolicy Wścieklicy. O ile to naprawdę będzie (w co, znając Trzcińskiego, nigdy do ostatniej chwili nie wiem), doniosę Ci o datach dokładnie . Możemy się spotkać ew[entualnie] w Krakowie. O ile zobaczysz Karola, oświadcz mu, że to było głupstwo i nie mam do niego żadnego żalu. Zaprosił mnie do Karp[owicza]. Ja wypiłem trochę u Malczewskich i spóźniłem się o godzinę, a on za wcześnie wyszedł. Córka Jacka Malczewskiego (który był przyjacielem mojego ojca) i pani Bednarska zmusiły mnie do wypicia z nimi na „ty”. Musiałem to zrobić bez istotnej chęci. Dziś cały wieczór konferowałem z Brackimi. Przez święta pisać nie będę, bo nie można rekomendować. Następny list wyszlę dopiero we wtorek.

Całuję Cię b. Serdecznie.

Yours Witkacy

Pisz częściej, istotniej i wyraźniej.

[Zakopane] 30 III 1923

Kochana Nineczko:

Mam wrażenie, że wczoraj napisałem zanadto obojętnie i dlatego piszę jeszcze (może napiszę jeszcze obojętniej – to jest też możliwe). Jeśli ostatnie moje „bebechowo-wstrząsowe protuberancje” nie są wystarczające jako wskazówka co do tego, co masz dalej robić, to nic na to poradzić nie mogę. Jestem w ogóle b. zimny w zewn[ętrznych] przejawach i to, co Ci mówiłem i pisałem, jest to maksimum napięcia dynamicznego. Nie zmieniając się zupełnie, mogę już nigdy nic podobnego nie napisać. Proszę Cię więc, weź pod uwagę (just take it in consideration ) mój koeficjent uczuciowości i bądź pewna, że zupełnie się z a s a d n i c z o nie zmieniłem. Nieporozumienia wyjaśnione prowadzą do poznania i do większego porozumienia – nie wyjaśnione zatruwają ośrodki istotnych uczuć w sposób nieznaczny i następnie wywołują obcość przy pozornej bliskości. Dlatego sądziłem, że powinnaś była trochę istotniej napisać. Ale ja (jakkolwiek byłem maksymalnie pijany) pamiętam, co Ci mówiłem (pomijam formę, która mogła być niestosowna). A Ty n i e pamiętasz, co mnie mówiłaś wieczorem w dzień orgii u Kucza, i dlatego nie chcesz o tym mówić, aby nie zaangażować się w niewłaściwym kierunku. Jednak musisz wiedzieć, k t o j a j e s t e m, i nie pozwalać sobie na przekroczenie pewnych granic wewnętrznej przyzwoitości. Wierzę, że nie chciałaś robić mi przykrości, ale pewne rzeczy, nawet mimo woli, mogą mieć fatalne znaczenie dla przyszłości. Może Ci się wyda to nudne i nieprzyjemne, ale jeśli się namyślisz, musisz mi przyznać rację. Co do p. L., to byłem zachwycony jej postępowaniem i proszę, aby dalej traktowała mnie jako embriona, nawet bez nimbu powagi. Przeczytaj IV część mojej książki o malarstwie. Pani Borkowska jest Tobą oczarowana. Zan chce wyjechać i niepokoi się co do daty ślubu (!!).

O ile zgodzisz się, abym pisał bardziej bez sensu, mógłbym pisać bardziej bezpośrednio. Kuczo pojedzie dziś do Warszawy. O pani L. mówi z zachwytem jak o świętym obrazku.

Całuję Twoje potworne usta i wciągające oczy.

Twój Witkacy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *